Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów
Prof. dr hab. med. Stanisław Czekalski - przewodniczący - konsultant krajowy w dziedzinie nefrologii
Doc. dr hab. Marek Tałałaj - przedstawiciel CMKP
Prof. dr hab. med. Bolesław Rutkowski - przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego
Prof. dr hab. med. Franciszek Kokot
Prof. dr hab. med. Michał Myśliwiec
Prof. dr hab. med. Jan Duława
Kto może ubiegać się o rozpoczęcie specjalizacji?
W nefrologii mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w chorobach wewnętrznych lub pediatrii, uzyskaną na podstawie poprzednich przepisów lub lekarze posiadający tytuł specjalisty w chorobach wewnętrznych lub pediatrii, uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.03.1999 r.

Cel studiów specjalizacyjnych
Uzyskanie pełnej i aktualnej wiedzy w zakresie nefrologii oraz umiejętności praktycznych pozwalających na diagnozowanie i leczenie chorób nerek na poziomie specjalistycznym podobnym do wymaganego w krajach Unii Europejskiej.

Wymagana wiedza
Oczekuje się, że po ukończeniu specjalizacji lekarz wykaże się wiedzą w następującym zakresie :
• Embriologia i rozwój nerek i dróg moczowych
• Anatomia, histologia i fizjologia nerek oraz krążenia nerkowego w warunkach prawidłowych i patologicznych.
• Patologia i patofizjololgia wrodzonych i nabytych chorób nerek i dróg moczowych u dorosłych i u dzieci.
• Etiologia, symptomatologia, rozpoznawanie i rozpoznanie różnicowe wrodzonych i nabytych chorób nerek u dorosłych i u dzieci oraz wiadomości o odpowiednich badaniach klinicznych i dodatkowych w tym obrazowych, czynnościowych i histopatologicznych.
• Dieta i leki używane w leczeniu chorób nerek i dróg moczowych, farmakoterapia u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek.
• Wskazania i technika wykonywania zabiegów chirurgicznych na układzie moczowym, zabiegu przeszczepienia nerki oraz leczenie osób z przeszczepioną nerką.
• Zaburzenia oddawania moczu, ich zachowawcze i chirurgiczne leczenie oraz badania cystometryczne,
• Problemy nefrologiczne występujące w chorobach innych układów i narządów z umiejętnością ich rozpoznania, różnicowania i leczenia (np.choroby układu krążenia, wątroby, HIV ), zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, nadciśnienie tętnicze.
• Umiejętność rozpoznania i leczenia ostrych chorób nefrologicznych.
• Prewencja, symptomatologia i leczenie problemów psychospołecznych, pojawiających się u dorosłych i dzieci z przewlekłymi chorobami nerek oraz w ich rodzinach, problem rodzinnego dawstwa nerki.
• Znajomość problemów etycznych występujących często w praktyce nefrologicznej i w badaniach naukowych.

Wymagane umiejętności praktyczne
Oczekuje się, że po ukończeniu specjalizacji lekarz wykaże się umiejętnością wykonania:
• biopsji nerki
• badania ultrasonograficznego nerek i dróg moczowych.
• badań klirensowych oceniających filtrację kłębuszkową, i nerkowy przepływ krwi,
• badań czynności cewek i aktywności czynnościowo odrębnych segmentów cewek nerkowych.
• dializy otrzewnowej, hemodializy i technik pokrewnych, włącznie z dostępem otrzewnowym i naczyniowym, w przypadkach ostrych i przewlekłych.

Formy zdobywania wiedzy i umiejętności praktycznych
Stałe kształcenie się w miejscu pracy oraz w miejscu odbywania specjalizacji pod kierunkiem kierownika specjalizacji.

Kursy
Kurs wprowadzający
Kurs w zakresie nefrologii - w pierwszym roku odbywania specjalizacji w klinice nefrologii (2 tygodnie).
Kursy doskonalące
• Kurs w zakresie nefrologii
• Kurs w zakresie transplantologii
• Kurs w zakresie dializoterapii

Staże kierunkowe
• Staż w specjalistycznej poradni nefrologicznej - 3 miesiące
• Staż w klinice nefrologicznej - 3 miesiące
• Staż w ośrodku dializacyjnym - 3 miesiące
• Staż w klinice transplantacyjnej - 1 miesiąc
• Staż w klinice urologicznej - 1 miesiąc
• Staż w oddziale intensywnej terapii - 2 tygodnie

Formy samokształcenia

Przygotowanie publikacji
Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest przygotować jedną pracę poglądową.

Udział w działalności towarzystw lekarskich
Lekarz obowiązany jest wygłosić dwa referaty na zebraniach naukowych towarzystwa lekarskiego lub na zebraniach naukowych w swoim ośrodku.

Kształcenie w wykonywaniu zabiegów i procedur medycznych
Wykaz i liczba procedur i zabiegów medycznych, które specjalizujący się lekarz ma obowiązek samodzielnie wykonać:
• badanie ogólne moczu - 50 analiz
• interpretacja wyników badań radiologicznych, izotopowych i laboratoryjnych stosowanych w nefrologii - 200 interpretacji
• wykonanie co najmniej 3 biopsji igłowych nerki i umiejętność interpretacji wyników badań biopsyjnych
• wykonanie co najmniej20 badań per rectum z oceną gruczołu krokowego
• wykonanie co najmniej 10 badań dna oka i umiejętność ich interpretacji
• przeprowadzenie 20 dializ otrzewnowych i nabycie umiejętności obsługi cyklera
• przeprowadzenie 30 dializ pozaustrojowych i zdobycie umiejętności monitorowania stanu klinicznego pacjentów oraz parametrów biochemicznych zabiegów

Pełnienie dyżurów lekarskich
Pełnienie co najmniej 10 dyżurów lekarskich w specjalistycznej jednostce nefrologicznej
Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych
Kolokwia
Sprawdzanie wiedzy odbywa się w formie kolokwiów, przyjmowanych przez kierownika specjalizacji bądź wskazanego przez niego specjalistę:
• kolokwium z fizjologii i patofizjologii nerek oraz badań czynnościowych i dodatkowych w nefrologii
• kolokwium z pierwotnych i wtórnych glomerulopatii
• kolokwium z cewkowo-śródmiąższowych chorób nerek z zakażeniami układu moczowego
• kolokwium z kamicy nerkowej i jej powikłań
• kolokwium z nowotworów nerek i układu moczowego
• kolokwium z zaburzeń czynności nerek w innych chorobach
• kolokwium z pierwotnej i wtórnej niewydolności nerek i leczenia nerkozastępczego
• kolokwium z postępowania z chorym z przeszczepioną nerką
• kolokwium z zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej
oraz złożenie (zgodnie z programem opracowanym przez CMKP)
• kolokwium z prawa medycznego
• kolokwium z promocji zdrowia

Sprawdziany umiejętności praktycznych
Ocena umiejętności wykonywania czynności praktycznych odbywa się w formie sprawdzianów praktycznych (zalicza pisemnie kierownik specjalizacji)
• sprawdzian umiejętności wykonania biopsji nerki,
• sprawdzian umiejętności badania ultrasonograficznego nerek i dróg moczowych,
• sprawdzian umiejętności wykonania badań klirensowych,
• sprawdzian umiejętności wykonania badań czynności cewek,
• sprawdzian umiejętności wykonania dializy otrzewnowej, hemodializy.
Kierownik na podstawie zrealizowanego programu i zaliczeń wnioskuje o dopuszczenie do egzaminu specjalizacyjnego.

Ocena przygotowanej pracy oryginalnej lub poglądowej
Ocena złożonych opracowań teoretycznych (maszynopisy prac wygłoszonych na zebraniach naukowych) i pracy poglądowej dokonywana jest przez kierownika specjalizacji, a następnie prace przedkładane są komisji egzaminacyjnej.

Znajomość języków obcych
Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością co najmniej jednego z języków obcych: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.

Czas trwania specjalizacji
Dla lekarzy pracujących w specjalistycznym oddziale, klinice lub pracowni nefrologicznej nie krótszy niż 2 lata.
Dla lekarzy zatrudnionych w innych jednostkach o profilu nefrologicznym nie krótszy niż 3 lata.

Egzamin specjalizacyjny
Egzamin specjalizacyjny odbędzie się przed komisją powołaną przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Składa się ze sprawdzianu testowego, z części praktycznej (interpretacja badań biopsyjnych nerki, zbadanie, szczegółowe omówienie i ustalenie rozpoznania u 2 wyznaczonych chorych, interpretacja co najmniej 2 badań dodatkowych) i części teoretycznej (rozwiązanie co najmniej 2 problemów klinicznych, omówienie 5 zagadnień szczegółowych z zakresu specjalizacji).

Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w nefrologii
Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:
• konsultant regionalny w dziedzinie nefrologii lub osoba przez niego wyznaczona,
• przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego,
• przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej
• przedstawiciel wojewody.
Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.
W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.
Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.
Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.
Realizacja specjalizacji w nefrologii może się odbywać w jednostkach posiadających akredytację Ministerstwa Zdrowia pod kierunkiem wyznaczonego przez konsultanta wojewódzkiego ds. nefrologii kierownika specjalizacji. Odpowiedni konsultant wojewódzki może wyrazić pisemnie zgodę na odbywanie określonej części kształcenia w miejscu pracy posiadającym profil nefrologiczny.
(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2000